VISION

"Ogród Zmysłów - nowa przestrzeń Ogrodu Botanicznego UAM w Poznaniu"

Projekt i wizualizacja: Katarzyna Mucha-Wiśniewska
Program i tekst: Włodzimierz Dreszer

FILM

Osoby niewidome i niedowidzące posiadają większą wrażliwość związaną z funkcjonowaniem pozostałych zmysłów.
Ta szczególna "rekompensata" pozwala im odczytywać formy, materie i przestrzenie z wyraźnym eksponowaniem percepcji pozawzrokowej. Wobec zdecydowanej dominacji wzroku rola pozostałych receptorów rzadko bywa w pełni uświadomiona w bieżącym życiu pełnosprawnego człowieka.
Prace związane z poszukiwaniem koncepcji projektowej Autorka poprzedziła licznymi rozmowami z osobami niewidomymi. Wywiady i dyskusje dotyczyły sposobów rozpoznawania przez nich obiektów i przestrzeni.
Wnikliwa analiza zarejestrowanych wypowiedzi i zachowań stanęła u podstaw sformułowanych założeń projektowych. Szkicowa wizualizacja sytuacji, które spełniałyby wynikające z analizy postulaty stopniowo kształtowały wizję projektową.
Odczucia związane z wrażliwością ręki i nogi, wrażliwość ciała na ruch powietrza i temperaturę, "mowa materiałów", woń i smak powietrza w różnych miejscach i sytuacjach przybierały w szkicach wizualną formę.
W wyniku kolejnych interpretacji reakcji zmysłowych osób z tą dysfunkcją na stany materii i przestrzeni powstawała propozycja projektowa.
Dla całości założenia przyjęta została zasada zmiany nawierzchni ścieżek dla każdej sytuacji przestrzenno - tematycznej.
Wzdłuż trasy zwiedzania zaproponowano rodzaj poręczy. Jest to rura z nierdzewnej stali o średnicy 85 mm. Ręka nie obejmuje poręczy lecz śliska się po niej. Na rurze znajdują się informacje zapisane alfabetem łacińskim i brajlowskim. Przy wejściu można wypożyczyć "walkman speaker", który oprowadzi nas po ogrodzie i szczegółowo zapozna z kolekcją roślin. Od wejścia do ogrodu zmysłów prowadzi nas aleja alfabetu różnorodności drzew i krzewów.
Alfabet składa się z ciągu prostopadłościanów roślin formowanych. (Opis roślin znajduje się na poręczy.) Przy wejściu prostopadłościany są niższe i wzrastają w głąb alei.
W percepcji wzrokowej taki zabieg pozornie zbliża drugi plan osi widokowej. W doznaniach pozostałych zmysłów układ ten wzmacnia odbiór wrażeń. Zmienia się akustyka, ruch powietrza i jego woń oraz odczucie obecności materii. Geometryczny rytm posiada cechy architektoniczne i budzi refleksje dotyczące presji człowieka na środowisko naturalne. (Ten pomysł spotka się zapewne z protestem botaników. Rośliny tracą swą przestrzenną charakterystykę. Niemniej wydaje się, że formowana, strzyżona kilka razy w roku roślina najłatwiej zniesie skutki intensywnego poznawania jej dotykiem. Ponadto subtelne odmienności międzygatunkowe są łatwiej dostrzegane, różnicowane i zapamiętywane w zestawieniu bezpośrednim. Dla praktyki ogrodniczej ważną wydaje się również wiedza wynikająca z obserwacji zachowania się struktury różnych gatunków w wyniku formowania.)
Z prawej strony "alei alfabetu" znajduje się "aleja zapachów" złożona strefowo z grup roślin pachnących w całym okresie letnim lub okresowo w czasie kwitnienia.
W drugim planie otwiera się przestrzeń wody. Staw z transparentnymi tarasami umożliwia przeżycie pozornego stania na wodzie. Jednocześnie tarasy te umożliwiają bezpośredni kontakt z roślinnością wodną. Dalej "aleja alfabetu" wiedzie do obszaru roślinności górskiej.
Natomiast aleja boczna przed tarasami sprowadza nas w dół do grających wodospadów. Spadające z różnym natężeniem na różne podłoża krople, strumyki i strumienie wody są źródłem rytmów i dźwięków zmieniających się wraz z przemieszczaniem się wzdłuż ściany stawu.
Od bezpośredniego doświadczenia obecności wody możemy przejść w prawo do "alei zapachów". Jeżeli pójdziemy dalej prosto wzdłuż wodospadów ścieżka wyniesie nas do "studni zmysłów".
"Studnia zmysłów" to spiralnie zwinięta przestrzeń o wyjątkowych własnościach akustycznych i percepcyjnych.
Schodzimy spiralną ścieżką wiodącą w głąb studni. Otaczają nas ściany wysokiej zieleni. Przestrzeń zagęszcza się i zacieśnia zielenią.
Coraz mniej sączącego się między liśćmi światła.
Nasycone wilgocią powietrze nasila zapach roślin, słyszalny staje się chrzęst kroków po nawierzchni z grubego żwiru.
Na dnie znajduje się wbudowana w ziemię i wypełniona wodą czarna, trzymetrowej średnicy misa. W zwierciadle wody odbija się niebo stwarzając wrażenie dziury w ziemi.
Rytm kapiącej wody odmierza upływający czas.
Wzdłuż zewnętrznej ściany spirali wykonstruowana jest kamienna ława umożliwiająca odpoczynek i spokojną kontemplację zjawisk.
Po wyjściu ze studni gwałtownie otwiera się rozległa przestrzeń z panoramą na staw i kamienisty obszar roślinności naskalnej. Tej przestrzeni możemy doświadczać wchodząc na ścieżkę wiodącą w prawo.
Natomiast po lewej stronie ścieżki prowadzą nas wśród kolekcji geograficzno - klimatycznych.