KOLEKCJE GRUNTOWE: Dział Systematyki Roślin

Gromada okrytozalążkowe Magnoliophyta; klasa Magnoliopsida, Dicotyledoneae rośliny dwuliścienne

Na kwaterach centralnej i wschodniej części Działu Systematyki Roślin umieszczono rośliny dwuliścienne (klasa Magnoliopsida, Dicotyledoneae). Ta filogenetycznie młodsza (wg H. G. A. Englera) klasa gromady okrytozalążkowych obejmuje blisko 75% światowej flory naczyniowej (około 190000 gatunków). Dzieli się na 128 rzędów, 458 rodzin i prawie 11500 rodzajów. Spośród nich w kolekcji zgromadzono około 110 rodzin, zaliczanych do 9 spośród 11 wyodrębnionych tu podklas. Na ich przykładzie można obserwować cechy ewolucji roślin dwuliściennych w budowie kwiatu. Jest to ograniczanie i ustalanie liczby elementów okwiatu, zrastanie się płatków, przemieszczanie się słupka z pozycji górnej do dolnej i pojawianie się jednopłciowości. Za najbardziej pierwotny wśród dwuliściennych uznaje się kwiat o wydłużonym dnie kwiatowym i spiralnie umieszczonych na nim: okwiecie, pręcikowiu i słupkowiu. Ten typ budowy występuje u najpierwotniejszych rzędów Magnoliopsida, a mianowicie u: Magnoliales, Trochodendrales, Dilleniales, Nymphaeales, Ranunculales i Rosales. W północno - wschodniej części Działu posadzono okazy należące do filogenetycznie starszych rzędów roślin dwuliściennych: do rodziny magnoliowatych Magnoliaceae, kokornakowatych Aristolochiaceae, kielichowcowatych Calycanthaceae, jaskrowatych Ranunculaceae, goździkowatych Caryophyllaceae i rdestowatych Polygonaceae.

Cercidiphyllum japonicum Siebold. et Zucc. grujecznik japoński Rhododendron kiusianum Makino azalia kisiuańska Aristolochia macrophylla Lam. kokornak wielkolistny Cynara scolymus L. karczoch Trichosanthes kirilowii Maxim. Magnolia kobus

Na uwagę zasługuje magnolia japońska Magnolia kobus. Jej kwiaty, obficie rozwijające się u nas na przełomie kwietnia i maja, posiadają liczne płatki, pręciki i słupki spiralnie osadzone na wydłużonym dnie kwiatowym. Obok niej rośnie grujecznik japoński Cercidiphyllum japonicum, najprymitywniejszy przedstawiciel oczarowych w Dziale Systematyki, będący dwupiennym drzewem wykształcającym jednopłciowe kwiaty przed liśćmi. Zgromadzono też różne gatunki piwonii krzewiastych, wśród których najokazalsze to: piwonia drzewiasta Paeonia suffruticosa, żółta P. lutea, Potanina P. potaninii i Delavaya P. delavayi. W sąsiedztwie roślin nagozalążkowych i jednoliściennych, w zachodniej i północno - zachodniej części Działu, rosną oczarowe Hamamelididae. W dawnych klasyfikacjach roślin (także H. G. A. Englera) tą bardzo starą gałąź rozwojową świata roślin okrytozalążkowych uznano za bardzo prymitywną i umieszczono na czele roślin dwuliściennych. Współcześnie natomiast za najprymitywniejszą grupę dwuliściennych uznaje się podklasę magnoliowych. W Dziale Systematyki oczarowe są reprezentowane między innymi przez: brzozowate Betulaceae, bukowate Fagaceae, bukszpanowate Buxaceae i oczarowate Hamamelidaceae. W południowej części Działu kwatery przydzielono podklasom filogenetycznie młodszym, a mianowicie astrowym Asteridae oraz jasnotowym Lamiidae. Te pierwsze są głównie zajęte przez dwie rodziny - astrowatych Asteraceae i dzwonkowatych Campanulaceae. Drugie natomiast są zbiorem jasnotowatych Lamiaceae, trędownikowatych Scrophulariaceae i ogórecznikowatych Boraginaceae. Na południowo - wschodnim skraju działu znajduje się rozległa kwatera z astrowatymi. Liczne są tam, osiągające znaczne rozmiary, słoneczniki (Helianthus), wernonie (Vernonia), nawłocie (Solidago), rudbekie (Rudbeckia), rożniki (Silphium), a także astry (Aster), chabry (Centaurea) i bylice (Artemisia). Centralną część kwater dla roślin dwuliściennych przydzielono dwóm podklasom, a mianowicie różowych Rosidae (z trzema rodzinami - skalnicowatych Saxifragaceae, różowatych Rosaceae i bobowatych Fabaceae), a także ukęślowych Dilleniidae, między innymi z rodzinami dziurawcowatych Hypericaceae, pierwiosnkowatych Primulaceae, kapustowatych Brassicaceae i wrzosowatych Ericaceae. We wschodniej części Działu, przylegającej do ulicy Botanicznej, rosną okazy oliwnikowatych Oleaceae, klony (Acer), lipy (Tilia), kasztanowce (Aesculus) i bożodrzew (Ailanthus). Tam znajduje się także kwatera z wrzosowatymi, zmodernizowana przed kilkoma laty. Rosną na niej Vaccinioideae: borówka brusznica Vaccinium vitis-idaea i wysoka V. corumbosum, enkiant dzwonkowaty Enkianthus campanulatus, modrzewnica północna Andromeda polifolia, zenobia śniada Zenobia pulverulenta oraz kiścień (Leucothoe). Obok nich posadzono Rhododendroideae - liczne gatunki różaneczników i azalii (Rhododendron) oraz kalmie (Kalmia), jak również Ericoideae - wrzosy (Calluna) i wrzośce (Erica).

(Oprac. B. G.; fot. T. K.)