Dział Geografii Roślin (G1-G21)

Dział Geografii Roślin zajmuje największy obszar Ogrodu Botanicznego UAM w Poznaniu, około 9 ha w jego centralnej części. Obecnie jest rozbudowywany na kolejnych 2 ha. Pokazuje zróżnicowanie szaty roślinnej Ziemi w układzie stref klimatyczno - roślinnych, głównie pozazwrotnikowych półkuli północnej. Największą powierzchnię poświęcono reprezentantom formacji regionów o klimatach umiarkowanych, cechujących się występowaniem lasów liściastych zrzucających liście na zimę. Bardzo bogato jest reprezentowana w nim dendroflora lasów wschodnioazjatyckich, w tym szczególnie szerokolistnych oraz mieszanych mezofitycznych, a także północnego lasu mieszanego i lasów łęgowych.

Na kwaterach Działu Geografii Roślin rosną między innymi: okazały buk karbowany Fagus crenata, kalopanaks barwny Kalopanax pictus o niespotykanym, kulistym pokroju, brzostownica japońska Zelkova serrata z efektownie, kielichowato rozwidlonym pniem, jodła nikko Abies homolepis, a także sofora japońska Sophora japonica, lipa japońska Tilia japonica oraz grujecznik japoński Cercidiphyllum japonicum. Rośnie tam również unikalny w polskich kolekcjach wiąz japoński Ulmus japonica i głowocis japoński Cephalotaxus harringtoniana. Latem, w pobliżu tych egzotycznych drzew, można zobaczyć najpowszechniej uprawianą roślinę Azji - ryż Oryza sativa. Wysadzane wiosną, w błotniste podłoże, sadzonki ryżu rozrastają się bujnie, a jesienią pozwalają nawet na niewielkie zbiory nasion.

niski bambus - Pleioblastus simonii	kwitnący zawilec - Anemone hupehensis	Lasy szerokolistne Azji Wschodniej - widok ogólny

Z lasami liściastymi Ameryki Północnej pozwala nam się zapoznać ekspozycja naturalnych składników wilgotnych lasów pacyficznych. Rośnie tam między innymi jeden z największych w Polsce okazów klonu wielkolistnego Acer macrophyllum, żywotnik olbrzymi Thuja plicata otoczony wianuszkiem młodych drzewek powstałych z jego ukorzenionych gałęzi, a także grupa strzelistych daglezji zielonych Pseudotsuga menziesii.

Największy obszar lasów liściastych Ameryki Północnej znajduje się w południowo - wschodniej części Działu. Tam właśnie występują lasy dębowo - orzesznikowe, a także łęgi wiązowo - klonowe związane z dolinami dużych rzek. Ekspozycje pokazujące elementy tych właśnie drzewostanów również znajdziemy w Dziale Geografii Roślin. Szczególnie godna uwagi jest zgromadzona dendroflora amerykańskich lasów łęgowych. Obejrzeć można, popularne w naszych miastach, klony srebrzyste Acer saccharinum, pięknie przebarwiające się jesienią, na kolor czerwono - purpurowy, ambrowiec balsamiczny Liquidambar styraciflua i dąb gontowy Quercus imbricaria. W skład warstwy zielnej tych lasów w naturze wchodzą liczne pnącza, w tym dobrze nam wszystkim znane "dzikie wino" Parthenocissus quinquefolia. Wielką ozdobą tej kwatery jest malowniczy zbiornik wodny. W połączeniu z nim zaprojektowano specjalnie izolowane i nawadniane miejsce, w którym stworzono warunki siedliskowe dogodne dla rozwoju wilgociolubnych bylin wspomnianego łęgu.

Lasy szerokolistne Azji Wschodniej - widok ogólny	kwitnący jaszczurzec - Saururus cernuus i pontederia - Pontederia cordata	klon palmowy - Acer palmatum

Z europejskimi lasami liściastymi zrzucającymi liście możemy się zapoznać w Dziale Ekologiczno-Geograficznym. Znajdują się tam między innymi rośliny typowe dla grądu środkowoeuropejskiego. W Dziale Geografii Roślin są prezentowane natomiast ciepłolubne lasy dębowe półwyspu bałkańskiego. W ich drzewostanie dominuje dąb węgierski Quercus frainetto. Jest to okaz dorodny, rosnący na kwaterze roślin europejskich, a zarazem najstarsze i najpiękniejsze drzewo w Ogrodzie Botanicznym w Poznaniu.

Spore obszary kuli ziemskiej, znajdujące się w strefie klimatu umiarkowanego suchego, zajmuje roślinność stepowa. W Ameryce Północnej tereny te są bardzo zróżnicowane i noszą nazwę prerii. W północnej części Działu zgromadzono gatunki traw i innych bylin typowych dla prerii wysokiej, a także krzewy, w tym szeferdii srebrzystej Shepherdia argentea, pochodzącej z lasoprerii.

Z roślinnością lasostepu występującego na obszarze Azji Wschodniej można się zaznajomić w południowej części Ogrodu, w pobliżu terenów gospodarczych. Rośnie tam m. in. mydleniec wiechowaty Koelreuteria paniculata - niewielkie drzewo o delikatniej, ażurowej koronie. W odróżnieniu od większości drzew mydleniec kwitnie latem, a jego kwiatostany są żółte i bardzo okazałe.

brzoza biała chińska - Betula albo - sinensis w odmianie północnej var. septentrionalis	brzostownica japońska - Zelkova serrata	dąb węgierski - Quercus frainetto

Borealne formacje szpilkowe możemy poznać na przykładzie ciemnej i świetlistej tajgi euroazjatyckiej, a także tajgi amerykańskiej, zwanej też puszczą kanadyjską. Są to drzewa i krzewy iglaste - jodły, świerki, sosny, modrzewie, a z liściastych brzozy.

Składniki tundry, znajdującej się już w zasięgu klimatu subarktycznego, obejrzymy natomiast podczas zwiedzania Alpinarium.

Rośliny makii śródziemnomorskiej, będącej przykładem roślinności twardolistnej, są eksponowane w parku sezonowo. Nie są one odporne na mróz, dlatego przez większą część roku znajdują się w szklarniach.

W północnej części Ogrodu napotkamy cypryśnika błotnego Taxodium distichum. W naturze zasięgiem swym obejmuje on strefę podzwrotnikową u południowo - wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej, gdzie rośnie na bagnistych terenach zalewowych. Szczegółowy wykaz formacji roślinnych i ich komponentów florystycznych zawiera tabela Działu Geografii Roślin. Ogółem zgromadzono w nim blisko 1600 taksonów - gatunków i odmian, stanowiących przewodnie elementy eksponowanej roślinności, obrazujące bogactwo i odrębność flor różnych regionów Ziemi.

Ze względu na warunki klimatyczne i glebowe panujące w Ogrodzie, typowe dla Niżu Środkowoeuropejskiego, podstawą kolekcji są drzewa i krzewy liściaste. Bardzo wiele z nich to rośliny unikatowe, w Polsce nigdzie nie spotykane poza naszym Ogrodem.

W Dziale Geografii Roślin znajdują się liczne tablice z charakterystykami formacji roślinnych i etykiety z nazwami gatunkowymi, pozwalające Zwiedzającym na samodzielne studiowanie oraz na jedyny w swoim rodzaju „spacer przez kontynenty”. Ułatwiają one również prowadzenie zajęć dydaktycznych na różnych poziomach kształcenia.

(Oprac. E. J.)