KOLEKCJE GRUNTOWE: Alpinarium

Arktyczna strefa tundrowa

Tundra, w języku fińskim - tunturi, oznacza spłaszczone, bezdrzewne wzgórze. Bezleśność i jednolitość jest cechą charakterystyczną formacji roślinnej o tej nazwie. Rozciąga się ona na północ od strefy borealnych lasów iglastych wokół bieguna północnego. Liczba gatunków kwiatowych występujących na poszczególnych obszarach tundry zwykle nie przekracza 200-300, a na pustyniach arktycznych spada do 50. Tundra jest najbardziej jednolitą pod względem florystycznym formacją roślinną. Tamtejszy klimat charakteryzuje się krótkim i chłodnym latem. Średnia temperatura najcieplejszego miesiąca wynosi najwyżej ok. 10°C. Na północy spada do 4-5°C. Jeśli wynosi poniżej 0° C, to dany obszar jest zaliczany do polarnych pustyń lodowych. Okres wegetacji jest bardzo krótki. Trwa od 3-3,5 miesięcy w tundrze południowej do 1-1,5 miesiąca na północy. Drugą, bardzo charakterystyczną cechą klimatu tundry jest bardzo niski poziom opadów atmosferycznych (głównie w postaci mżawki lub śniegu). Roczna ich suma wynosi 150-400 mm. Grubość pokrywy śnieżnej bardzo istotnie wpływa na roślinność tundry, wynosi średnio od 10 do 50 cm, a śnieg często jest wywiewany przez silne wiatry.

Astragalus norvegicus	Dryas octopetala	Saxifraga caespitosa

Typy tundry
Szata roślinna tundry zmienia się strefowo idąc z południa na północ. W południowych, najcieplejszych rejonach panuje lasotundra, która kolejno przechodzi w tundrę krzewinkową, mszysto-porostową, dzieloną niekiedy na porostową i mszystą oraz tundrę arktyczną. Odrębną formacją jest tundra górska.

Lasotundra
Jest to strefa przejściowa od tundry właściwej do borealnych lasów iglastych. Drzewa są silnie zdeformowane, niskie, karłowate. Osiągają wysokość przeważnie 4-6 m, przy średnicy pnia ok. 15 cm. Drzewostany lasotundry tworzą: w Skandynawii Betula kusmischeffii, B. tortuosa oraz miejscami Pinus sylvestris. Podszyt i runo budują Arctous alpina, Betula nana, a także gatunki z rodzajów Phyllodoce, Dryas, Vaccinium. Zasięg lasotundry jest bardzo zróżnicowany i zależy w głównej mierze od klimatu, rzeźby terenu i gleb.

Tundra krzewinkowa
Wykształca się tam, gdzie zimą pokrywa śnieżna jest na tyle gruba, że chroni rośliny przed przemarznięciem i wysuszeniem. Wyróżnić można trzy warstwy roślinności. W Eurazji najwyższą tworzą karłowate brzozy (Betula nana, zastępowana na wschodzie przez B. exilis) oraz płożące wierzby, jak Salix arbuscula, S. herbacea, S. polaris, S. lapponum S. rotundifolia i S. reticulata, a także Ledum palustre i Vaccinium uliginosum. W warstwie średniej rosną niższe krzewinki, jak Andromeda polifolia, Empetrum nigrum, Rubus chamaemorus, R. arcticus, Vaccinium vitis-idea, a także rośliny zielne - Carex hyperborea, Chrysanthemum bipinnatum, Dianthus dentosus, Festuca supina i Sausurea alpina. Miejscami dominują wrzosowate - Cassiope tetragona, Phyllodoce coerulea, rosnące wraz z Diapensia lapponica. Najniższą warstwę tworzą mchy i porosty. W miejscach suchych wykształciły się z murawy między innymi: licznymi gatunkami Draba, Myosotis alpestris, Ranunculus borealis, R. alpestris, Saxifraga cernua, Viola biflora.

Tundra mszysto-porostowa
Występuje w rejonach o surowszym klimacie, na północ od krzewinkowej. Mchy dominują w miejscach bardziej wilgotnych i w zagłębieniach terenu, natomiast porosty w suchych - żwirowych i piaszczystych oraz skalistych. Poza mchami w skład zbiorowisk wchodzą Carex hyperborea, C. rigida, różne gatunki Minuartia, Poa arctica, Polygonum viviparum, Ranunculus sulphureus i Saxifraga hirculus, a z krzewinek Dryas octopetala, Rubus chamaemorus, Salix polaris, S. reticulata a także gatunki Vaccinium. Tundrę porostową budują głównie chrobotki - rodzaj Cladonia. W szczelinach skalnych rosną Cassiope tetragona, Loiseleuria procumbens, Saxifraga oppositifolia, S. aizoides i Silene acaulis.