KOLEKCJE GRUNTOWE: Alpinarium

Alpy

Alpy to największy w Europie łańcuch górski długości 1200 km. Rozciąga się wzdłuż osi o kierunku wschód-zachód, od Lasu Wiedeńskiego do doliny Rodanu, przy czym na krańcu zachodnim kieruje się na południe, dochodząc do Morza Śródziemnego. Jego szerokość waha się od 135 do 260 km. Najwyższe szczyty znacznie przekraczają 4000 m n.p.m., (Mont Blanc 4810 m, Monte Rosa 4633 m, Matterhorn 4487 m, a średnia wysokość Alp to około 1400 m. Część centralna Alp jest zbudowana z twardych skał krystalicznych, natomiast północna i południowa z wapieni i dolomitów.
Olbrzymi wpływ na rzeźbę i florę Alp miały cztery plejstoceńskie zlodowacenia. Do dzisiaj istnieje ok. 1200 czynnych lodowców. Granica wiecznego śniegu przebiega na wysokości 2500 m. Istotnym czynnikiem kształtującym roślinność Alp jest klimat. W Alpach północnych i południowych ma on charakter morski, zimy są stosunkowo łagodne i śnieżne, a opady sięgają 3000 mm rocznie. W partii centralnej natomiast klimat jest bardziej kontynentalny, co przejawia się niższymi opadami (400-700 mm rocznie), mroźniejszymi zimami z cieńszą pokrywą śniegu. W Alpach można zaobserwować bardzo wyraźne pionowe zróżnicowanie roślinności.

Rozmieszczenie, skład i zasięg pięter roślinnych na obszarze Alp są zróżnicowane.

Najniżej położonym piętrem jest piętro górskie, czyli dolnoreglowe, sięgające 1000 m n.p.m. Tworzą je lasy liściaste lub bory mieszane. Dominuje w nich buk, jawor, a w mniejszych ilościach rosną jodła i świerk. W Alpach centralnych częste są bory sosnowe.

Kolejnym jest piętro wysokogórskie, znane także jako górnoreglowe. Rozciąga się do wysokości 1300-1700 m n.p.m. Dominują w nim bory iglaste na glebach bielicoziemnych, głównie świerkowe o bardzo ubogim podszycie i runie z dużym udziałem borówki brusznicy, obok których występują drzewostany z udziałem świerka, modrzewia i sosny. Wraz ze wzrostem wysokości zwarcie drzewostanów maleje, a drzewa stają się coraz niższe i miejscami ustępują zaroślom krzewów. Mówi się wówczas o strefie walki między drzewami, krzewami a roślinami zielnymi. Charakterystyczne dla górnej granicy lasu są w Alpach drzewostany limbowo-modrzewiowe. Położenie tej strefy zależy od: klimatu (granica klimatyczna), rzeźby terenu (orograficzna), gleby (edaficzna) i działalności człowieka (antropogeniczna). Z gatunków drzewiastych rosną tu świerk oraz limba i modrzew.

Powyżej górnej granicy lasów wyróżnia się piętro subalpejskie. Sięga ono do wysokości 1700-2400 m n.p.m. Rośliną najbardziej charakterystyczną dla piętra subalpejskiego jest kosodrzewina. Towarzyszą jej często olsza kosa, jarząb pospolity w odmianie nagiej oraz jałowce - Juniperus communis subsp. alpina i J. sabina oraz dwa gatunki różaneczników - Rhododendron hirsutum i R. ferrugineum. Oprócz krzewiastych zarośli częste są ziołorośla, złóżone z przeważnie bardzo okazałych, obficie i wielobarwnie kwitnących bylin.

Rhododendron campylogynum var.myrtillum	Rhododendron hirsutum	Dianthus alpinus f. alba

Kolejnym piętrem roślinnym jest piętro alpejskie, sięgające do granicy wiecznego śniegu, przebiegającej na wysokości 2500-3200 m n.p.m. Charakterystyczne dla niego jest bardzo duże zróżnicowanie siedliskowe i fitocenotyczne. Skład roślinności zmienia się często wielokrotnie na przestrzeni kilku metrów. Dominują wieloletnie rośliny zielne: przeważnie są one niskie, płożące lub o wzroście poduszkowym, kępkowym. Jest to piętro najbogatsze w gatunki, powiązane z murawani naskalnymi, wyleżyskami, szczelinami skalnymi i piargami.

Wraz ze wzrostem wysokości nad poziom morza rośliny naczyniowe są coraz mniej liczne, maleje ich zwarcie oraz ilość, a ich miejsce zajmują mszaki, porosty i glony, głównie naskalne. Ich formacje tworzą piętro subniwalne, powyżej którego w obrębie najwyższych szczytów Alp rozciąga się piętro niwalne, gdzie śnieg utrzymuje się przez cały rok. Mimo skrajnie niekorzystnych warunków środowiskowych w cieplejszych, nasłonecznionych miejscach można spotkać niewielkie, rozproszone płaty roślinności, np. Carex curvula, lub pojedyncze rośliny, jak naradkę szwajcarską czy jaskra lodnikowego. Ten ostatni jest najwyżej rosnącą w Alpach rośliną kwiatową, znalezioną na wysokości 4275 m n.p.m. Latem, na śniegu lokalnie pojawiają się zakwity glonów, między innymi jednokomórkowego Chlamydomonas nivalis, barwiącego śnieg na czerwono.